SOĞAN YETİŞTİRİCİLİĞİ NASIL OLMALIDIR?

NASIL YETİŞTİRİLİR ?

GİRİŞ:
Soğan insan beslenmesinde özel yeri olan bir sebzedir.
Taze veya kuru olarak tüketildiği gibi son yıllarda kurutma
sanayisinde işlenerek bazı yiyeceklerin hazırlanmasında da
yaygın olarak kullanılmaktadır.
Soğan genel olarak iki yıllık bir bitkidir. Birinci yıl
yumru, ikinci yılda tohum oluşur. 100 gr. Soğanda 1.2 gr.
Protein, 0.1 gr. Yağ, 8.9 gr. Şekerli maddeler, 8 gr. Su, 12 gr.
Kuru madde, 30 mg. Kalsiyum ve 42 kalori bulunur.
İKLİM İSTEKLERİ:
Bitkinin erken gelişme devresinde serin havaya gerek
vardır. Baş bağlama ve başın büyümesi için sıcaklığın fazla
olması şarttır. Erken gelişme devresinde ortalama sıcaklık 12,8
ºC olmalıdır. Baş bağlamaya başladığı zaman 21 ºC, başın
olgunlaşması için 24-27 ºC optimum sıcaklıklar istenir. Soğan
bitkisi -8, -10 ºC sıcaklıklara dayanır.
Gün uzunluğu istekleri çeşitlere göre değişir. Erkenci
çeşitler 10-12 saat, geççi çeşitler için 13-15 saat gün uzunluğu
gereksinimi vardır. Akdeniz sahil kesimi için sonbahar ekimi
yapılan yerlerde kısa gün soğanları seçilmelidir.

TOPRAK İSTEKLERİ

Yeterli düzeyde
bitki besin maddesi
içeren hafif topraklarda
yetişir. Kumlu-tınlı
topraklar yanında
humusça zengin killi-kumlu topraklarda iyi ürün alınır. En uygun toprak pH’sı 6-
6,5’tur.

YETİŞTİRİLME TEKNİĞİ:

Soğan yetiştiriciliği üç şekilde yapılır.
1- Doğrudan tohum ekimi: aynı vegetasyon periyodunda
5-6 aylık bir dönemde başlar elde edilir.
2- Kıska (arpacık) ile yapılan yetiştiricilik: Bu çeşit
yetiştiricilikte 1. yıl arpacıklar elde edilir. 2. yıl bu
arpacıklar ekilerek baş elde edilir.
3- Fideyle yapılan yetiştiricilik: Süresi tohum ekimiyle
olan yöntemle aynıdır. Aynı yıl baş elde edilir.
Ekonomik bakımdan en uygun yöntem doğrudan tohum
ekimiyle olan yöntemdir. Makineli tarımı da uygundur. Bu
yöntemle tarlada çok iyi toprak hazırlığı yapılması gerekir.
Tarla sonbaharda 15-20 cm derinlikte işlenir. İşlemeden
önce dekara 2-4 ton yanmış ahır gübresi atılır. Akdeniz
bölgesi içi tohum ekim tarihi 15 ağustos’tan 15 ekime
kadar olan dönemdir. Ekimden önce toprak tava gelir
gelmez yüzlek işlenir. Toprak kültivatör, tırmık ile iyice
parçalanır, sonra bastırılır ve tohum ekilir. Ekim sırasında
500 gr/da tohum kullanılır. Pnömatik mibzerle ise 200
gr/da tohum kullanılmaktadır. Ekim sırasında toprak
sıcaklığının 10-12 ºC olması gerekir. Bitki sıra aralığı 20-
30 cm olmalıdır. Bitkiler 10 cm yüksekliğe geldiğinde sıra
üzeri mesafeyi ayarlamak için elle seyreltme yapılır. Sıra
üzeri mesafe 2-3 cm, iri çeşitlerde 5 cm olmalıdır. Yabancı
otlara karşı da ilaçlı mücadele yapılmalıdır.

GÜBRELEME:
Dekardan 4-6 ton baş soğan alabilmek için dekara 15 kg
saf azot, 10 kg saf fosfor, 15 kg saf potasyum gereklidir.
Fosforun tümü, azot ile potasyumun 1/3’ü ekimde taban
gübresi olarak verilir. Geriye kalan azot ve potasyumlu
gübrelerin bir kısmı ekimden 1 ay sonra, diğer kısmı da baş
oluşturma döneminde verilir. Gübrelemede azotun fazla
kullanılması iriliği artırır. Ancak soğanın içi fazla azot
kullanımında kof olur, dayanıklılığı azalır ve geççiliğe
neden olur.
BAKIM İŞLERİ:
ÇAPALAMA:
Dikimden başlayarak 10-15 cm boydan sonra ot alma
ve toprağı kabartma amacıyla 1. çapa yapılır. Bitkinin
gelişme durumuna göre 3-4 çapa yapılabilir.
SULAMA:
Soğan yetiştiriciliğinde vegetasyon dönemi içinde
yeterli yağış varsa (450-500 mm) sulamadan da
yetiştirilebilir. Aksi halde sulama yapılmalıdır. En uygun
sulama yöntemi yağmurlamadır. 1-2 sulama yeterlidir. Baş
olgunlaştırma döneminde sulama yapılmamalıdır.
TAZE SOĞAN YETİŞTİRİCİLİĞİ:
Daha çok kıska ile yetiştiricilikte taze soğan elde edilir.
Daha kısa sürede hasada ulaşılır. Aralık ve mesafeler 15-20
cm sıra arası 1-2 cm sıra üzeri olmalıdır.

HASAT:
TAZE SOĞANDA HASAT:
Soğanlar 1-2 cm çapını aldığı
zaman sökülür. Üst yaprakları
temizlenip kökleri yıkanır.
Demetlenerek pazarlanır.

KURU SOĞANDA HASAT:
Hasattan 1-1,5 ay önce kuru
maddenin artırılması için sulama kesilmelidir.
Soğanlar belli bir büyüklüğü alıp yaprakları sararmaya
başladığı an üst kısmı kırılarak yatırılır. 15-20 gün sonra
soğanların dış yaprakları tamamen kurur, soğanlar sökülüp
çıkarılır. Toprak yüzünde 5-10 gün tutarak güneşte
kurutulur. Soğanın sökümü elle çapa kullanılarak yapılır.
Hasat edilen soğanların üst kuru sapları kopartılır. Turfanda
pazarlanan soğanlarda kurutma yapılmaz.


SOĞANDA GÖRÜLEN HASTALIKLAR:
Mildiyö,soğan sürme hastalığı.
SOĞANDA GÖRÜLEN ZARARLILAR:
Soğan sineği, soğan sap nematodu.